Spotlight Effect - မိတ်ဆွေ ထင်သလောက် ဘယ်သူမှ ဂရုမစိုက်ကြပါဘူး
မိတ်ဆွေ... တစ်ခါတစ်ရံမှာ အင်္ကျီမှာ ဟင်းရည်ကွက် အနည်းငယ် စွန်းထင်းသွားတာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် လူကြားထဲမှာ စကားပြော မှားသွားတာမျိုး ကြုံဖူးကြမယ် ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလို အချိန်မျိုးမှာ "လူတွေအားလုံး ငါ့ကိုပဲ ဝိုင်းကြည့်နေကြတော့မှာပဲ"၊ "ငါ့အမှားကို လူတိုင်း သတိထားမိသွားကြပြီ" ဆိုပြီး စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။
Spotlight Effect - မိတ်ဆွေ ထင်သလောက် ဘယ်သူမှ ဂရုမစိုက်ကြပါဘူး
မိတ်ဆွေ... တစ်ခါတစ်ရံမှာ အင်္ကျီမှာ ဟင်းရည်ကွက် အနည်းငယ် စွန်းထင်းသွားတာမျိုး၊ ဒါမှမဟုတ် လူကြားထဲမှာ စကားပြော မှားသွားတာမျိုး ကြုံဖူးကြမယ် ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလို အချိန်မျိုးမှာ "လူတွေအားလုံး ငါ့ကိုပဲ ဝိုင်းကြည့်နေကြတော့မှာပဲ"၊ "ငါ့အမှားကို လူတိုင်း သတိထားမိသွားကြပြီ" ဆိုပြီး စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မီးမောင်းထိုးပြထားသလို (Spotlight) ခံစားရပြီး လူတွေရဲ့ အာရုံစိုက်မှုကို အလွန်အကျွံ ရနေတယ်လို့ ထင်မြင်နေတာပါ။
ဒါကို စိတ်ပညာမှာတော့ "The Spotlight Effect" လို့ ခေါ်ဆိုပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှာ Cornell University မှ စိတ်ပညာရှင် Thomas Gilovich နဲ့ အဖွဲ့က စတင်ဖော်ထုတ်ခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ စမ်းသပ်ချက်တစ်ခုမှာ ကျောင်းသားတစ်ယောက်ကို လူအများကြားမှာ အနည်းငယ် ရှက်စရာကောင်းတဲ့ တီရှပ် (Barry Manilow ရဲ့ မျက်နှာပါတဲ့ အင်္ကျီ) ကို ဝတ်ဆင်ခိုင်းခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီကျောင်းသားက အခန်းထဲရှိ လူအများစု (၅၀% လောက်) က သူ့အင်္ကျီကို သတိထားမိလိမ့်မယ်လို့ ခန့်မှန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့ရလဒ်ကတော့ အံ့သြစရာပါပဲ။ တကယ်တမ်း သတိထားမိသူက ၂၀% အောက်သာ ရှိခဲ့ပါတယ်။
ဒီဖြစ်စဉ် ဘာကြောင့် ဖြစ်ရတာပါသလဲ။ အဓိက အကြောင်းရင်းကတော့ ကျွန်တော်တို့ လူသားတွေဟာ ကိုယ့်ကမ္ဘာမှာ ကိုယ်က ဗဟိုချက် (Egocentric Anchor) ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။ ကျွန်တော်တို့ဟာ ကိုယ့်ရဲ့ ခံစားချက်၊ ကိုယ့်ရဲ့ အပြုအမူ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ရုပ်သွင်ကို အမြဲတမ်း အာရုံစိုက်နေတတ်ပါတယ်။ ဒီလို ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အာရုံစိုက်မှု များလွန်းတဲ့အခါမှာ အခြားသူတွေကလည်း ကိုယ့်နည်းတူ ကိုယ့်ကိုပဲ အာရုံစိုက်နေလိမ့်မယ်လို့ မှားယွင်းစွာ ယူဆမိတတ်ကြပါတယ်။
တကယ်တမ်းမှာတော့ မိတ်ဆွေ... အခြားသူတွေမှာလည်း သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် ပြဿနာတွေ၊ ကိုယ်ပိုင် စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ ရှိနေကြပါတယ်။ သူတို့လည်း မိတ်ဆွေနည်းတူ သူတို့အကြောင်း သူတို့ တွေးနေရတာနဲ့တင် အချိန်ကုန်နေတတ်ကြပါတယ်။ မိတ်ဆွေရဲ့ ဆံပင်ပုံစံ အနည်းငယ် ပြောင်းသွားတာ၊ ဖိနပ်မတိုက်မိတာလောက်ကို သူတို့ သိပ်ပြီး အလေးထားလေ့ မရှိပါဘူး။
Spotlight Effect ကို နားလည်ထားခြင်းက မိတ်ဆွေအတွက် စိတ်သက်သာရာ ရစေနိုင်ပါတယ်။ လူတွေရှေ့မှာ အမှားတစ်ခုခု လုပ်မိရင်တောင် "ငါ ထင်သလောက် ဘယ်သူမှ ဂရုမစိုက်ပါလား" ဆိုတဲ့ အသိက မိတ်ဆွေကို ပိုပြီး ယုံကြည်မှု ရှိစေမှာပါ။ လူမှုရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု (Social Anxiety) တွေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပြီး ပိုမို လွတ်လပ်ပေါ့ပါးစွာ နေထိုင်နိုင်လာစေပါလိမ့်မယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင်တော့...
မိတ်ဆွေရဲ့ ဘဝဇာတ်ခုံမှာ မိတ်ဆွေဟာ ဇာတ်လိုက်ကျော် ဖြစ်နေပေမဲ့၊ အခြားသူတွေရဲ့ ဇာတ်လမ်းမှာတော့ မိတ်ဆွေဟာ ဖြတ်သွားဖြတ်လာ ဇာတ်ပို့သက်သက်သာ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာကို သတိရစေချင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူများအမြင်ကို အလွန်အကျွံ ဂရုမစိုက်ဘဲ ကိုယ်လုပ်စရာရှိတာကို ယုံကြည်မှုရှိရှိ လုပ်ဆောင်လိုက်ပါ။